Positieve gezondheid als basis voor de gezondheidszorg

Wat is gezondheid? Dit is een fundamentele vraag voor de gezondheidszorg, en van het antwoord op deze vraag hangt veel af: of en hoe je iemand behandelt, wat voor plek gezondheid in het leven inneemt en waar je zoekt naar oplossingen. In mijn werk neem ik ‘positieve gezondheid’ als basis.

fitness-332278_1280

In 1948 komt de World Health Organisation (WHO) met een definitie van ‘gezondheid’: “gezondheid is een toestand van compleet fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en is niet louter het ontbreken van ziekte of gebrek”. Deze idealistische definitie werd in de naweeën van de Tweede Wereldoorlog als baanbrekend gezien.

Veranderingen
Sindsdien is er enorm veel veranderd in de gezondheidszorg. Vroeger hadden we vooral te maken met infectieziekten, tegenwoordig worden de mensen steeds ouder en zijn chronische aandoeningen en welvaartsziekten een veel groter probleem. Door het ideaal van ‘compleet welbevinden’ is eigenlijk niemand gezond waardoor er een continue neiging tot behandelen is. Met als gevolg een stijgend aantal bezoeken aan de arts en psycholoog.

De WHO-definitie zegt niets over het vermogen van mensen om met ziektes om te (leren) gaan en een zinvol bestaan te leiden. Neem het voorbeeld van Pieter. Door een ongeluk is hij permanent verlamd geraakt in zijn benen. Volgens de definitie is hij voor de rest van zijn leven niet meer gezond. En dat terwijl hij zich prima kan aanpassen aan zijn nieuwe situatie: door een rolstoel te gebruiken kan hij zich goed verplaatsen en door enkele aanpassingen in zijn omgeving kan hij weer werken en zelfs sporten. Na enige tijd leert hij zijn situatie te accepteren en voelt hij zich weer gezond.

Machteld Huber, arts en onderzoeker bij het Louis Bolk Instituut, organiseert in 2011 een conferentie op zoek naar een meer passend concept van gezondheid. Samen met een internationale groep van deskundigen komt ze tot: “Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven”. Ziekte en andere tegenslagen worden hierbij als onderdeel van het leven gezien.

Zes dimensies van gezondheid
Bij verdere uitwerking van dit concept, later ‘positieve gezondheid’ genoemd, komt Huber tot zes dimensies waaraan gezondheid af te lezen is: lichaamsfuncties, mentale functies en –beleving, spirituele dimensie, kwaliteit van leven, sociaalmaatschappelijke participatie en dagelijks functioneren. Binnen deze dimensies worden 32 aspecten van gezondheid onderscheiden (zie afbeelding onderaan).

Uit onderzoek van Huber blijkt dat er een groot verschil is tussen wat gezonde burgers, patiënten en zorgprofessionals onder gezondheid verstaan. Mensen die zelf ervaring hebben met ziekte zien gezondheid veel breder; ook de spirituele dimensie en sociaal-maatschappelijke participatie zien zij als belangrijk onderdeel van gezondheid. Andere groepen vinden deze dimensies minder belangrijk. Door gezondheid breder op te vatten en ziekte niet zo’n prominente plek te geven, wordt er meer aangesloten op de belevingswereld van patiënten.

Gewoon je ding kunnen doen
Mensen willen bijdragen, keuzen hebben en eigen regie houden. In mijn werk nemen mijn collega’s en ik positieve gezondheid als basis; we gaan uit van de kracht van mensen en zien gezondheid niet als doel maar als middel om een ander doel – bijvoorbeeld zelfontplooiing of gewoon je ding kunnen doen – te bereiken. We zetten in op veerkracht zodat in het geval van een tegenslag iemand er weer snel bovenop komt.

Daarmee is gezondheid niet meer alleen iets tussen patiënt en arts. Door gezondheid te zien als middel om een doel te bereiken staat het steeds meer in relatie tot andere domeinen in het leven. Zo heeft gezondheid invloed op bijvoorbeeld het functioneren op werk of bij sport, en wordt hoe iemand zich voelt beïnvloed door de omgeving en het hebben van een zinvolle dagbesteding.

Met deze brede en positieve benadering van gezondheid gaan we voor een samenleving waar de nadruk bij mensen als Pieter niet ligt op het gebrek, maar op wat er nog wél mogelijk is. En zo hopen we dat ondanks het stijgende aantal chronische aandoeningen, toch steeds meer mensen zich gezond voelen en zin hebben in het leven.

Een definitie zou suggereren dat het om een precieze betekenis gaat. Positieve gezondheid is meer een referentie of een ‘richting om in te kijken’, en daarom wordt het niet als definitie maar als concept gezien.


 

spinnenweb

Afbeelding: Machteld Huber, Louis Bolk Instituut, 2015

Zelf aan de slag: Hoe je scoort op de zes dimensies van positieve gezondheid is te visualiseren door bovenstaand spinnenweb in te vullen. Geef bij iedere dimensie aan hoe tevreden je op dat punt bent over jezelf, waarbij het midden score 0 is en de buitenkant score 10. Door de punten met elkaar te verbinden visualiseer je de score. Op welke dimensie zou je wat willen veranderen? Kun je dat zelf, of heb je daar begeleiding of advies bij nodig? Door eens in de zoveel tijd dit spinnenweb in te vullen kun je de ontwikkeling door de tijd volgen.

Tags: ,

Over de auteur

Niek Verlaan (1985) werkt als beleidsmedewerker bij Volksgezondheid en als projectmanager bij Mobiliteit, Gemeente Utrecht. Hij is breed geïnteresseerd en houdt ervan om conceptueel denken te vertalen naar de praktijk. Hij rondde de bachelors Mediatechnologie en Liberal Arts & Sciences af en voltooide in de zomer van 2013 de master Wijsbegeerte.

Antwoord Plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Top