Vijf redenen om een filosoof aan te nemen

Met je diploma in de hand loop je als vers afgestudeerde filosoof de universiteit uit, ervan overtuigd dat filosofen hard nodig zijn in deze maatschappij. Tot je wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, een potentiële werkgever je aankijkt en vraagt: waarom zou ik een filosoof aannemen? Het is niet altijd even makkelijk om een duidelijk antwoord te geven wanneer je zo’n vraag wordt gesteld. Want zelfs onderling vinden filosofen het lastig om aan te geven wat nu precies het doel of het nut van filosofie is. Om een pijnlijke stilte tijdens de sollicitatie voor te zijn, ben ik op zoek gegaan naar een helder antwoord op deze vraag.

 

Vijf redenen om een filosoof aan te nemen:

 

1. Een filosoof is kritisch

 

2. Een filosoof is een goede mediator

 

3. Een filosoof heeft een uitzonderlijk gevoel voor taal

 

4. Een filosoof heeft gevoel voor de kern van de zaak

 

5. Een filosoof stelt de juiste vragen

 

Hierboven staan vijf redenen om een filosoof aan te nemen. Maar om je potentiële werkgever te overtuigen, is meer nodig dan een goede reden. Daarom geef ik hieronder voor iedere reden een korte toelichting met voorbeelden. De vijf redenen zijn niet gescheiden, maar overlappen elkaar in meer of mindere maten. Dit document is nooit af. Het kan oneindig lang bijgeschaafd worden en het zal voor iedereen verschillen wat er bruikbaar is en wat niet. Ik zie dit document dan ook als een startpunt, iets waarover gediscussieerd moet worden. Juist die discussie is vruchtbaar als voorbereiding voor toekomstige sollicitaties. De redenen en de toelichtingen kan je voor jezelf herformuleren, zodat je straks tijdens de sollicitatie een passend antwoord kunt geven. Heb je nooit taalfilosofie gevolgd? Dan gebruik je de reden dat je een uitzonderlijk gevoel voor taal hebt niet. Zit je werkgever niet op adviezen te wachten? Laat dan, naar eigen inschatting, de reden dat filosofen kritisch zijn achterwege.

 

skateboard-331751_640

 

1. Een filosoof is kritisch

Veel studenten die geen filosofie studeren, maar een filosofievak volgen, moeten erg wennen aan de werkwijze tijdens de werkgroepen. Ze zijn niet gewend de stof die tijdens de hoorcolleges is behandeld, in de werkcolleges ter discussie te stellen. Maar dat gebeurt wel. Een filosofiestudent wordt als geen ander getraind om helder te argumenteren en kritisch naar argumenten te kijken.

 

Voorbeelden waarbij deze eigenschap van belang is:

Het kritische denken is voor wetenschappers van alle disciplines van belang. Maar ook in andere sectoren en situaties is een kritische houding erg belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan ethische debatten: binnen de geneeskunde worden keuzes gemaakt waarbij het belangrijk is dat de argumentatie in orde is, omdat de gevolgen groot kunnen zijn. Iets soortgelijks geldt voor rechtszaken waarbij tunnelvisie op de loer ligt. Johannes Visser beschrijft het helder in zijn artikel in De Correspondent:

 

Kritisch denken leidt niet per definitie tot nobele doelstellingen, maar garandeert wel dat de doelstellingen die worden nagestreefd helder worden bekeken en dat zaken van wezenlijk belang niet uit haast of onoplettendheid worden genegeerd.[1]

 

In zijn stuk noemt Visser enkele voordelen van kritisch denken ten opzichte van niet-kritisch denken. Een demagoog die zonder goede argumenten maar met veel retoriek zijn publiek probeert te overtuigen zal slagen als het publiek weinig kritisch is. Een publiek dat meer focust op de kwaliteit van argumenten zal minder snel van standpunt wisselen en is daarom betrouwbaarder. Daarnaast bleek uit onderzoek onder honderden vooraanstaande personen werkzaam in het bedrijfsleven dat kritisch denken een onmisbare vaardigheid is in de huidige arbeidsmarkt. Dit omdat taken tegenwoordig steeds meer rond een probleem gecentreerd zijn, en een team zelf moet uitzoeken hoe dit probleem het best aangepakt kan worden. Er is niemand meer die precies zegt hoe iets gedaan moet worden. Om toch tot een goed resultaat te komen zijn een probleem-oplossende instelling en kritisch denken van groot belang.

 

Beroepen waarbij deze eigenschap van belang is:

Journalist, politicus, wetenschapper (al zal een filosoof niet snel een baan als wetenschapper krijgen, maar misschien wel binnen een onderzoekscentrum of als wetenschapsjournalist), verandermanager, innnovatie adviseur.

 

Andere relevante statements / formuleringen:

  • Een filosoof let goed op argumentatie
  • Een filosoof is gewend door te vragen, om iets werkelijk te begrijpen
  • Een filosoof durft (de eigen) ideeën ter discussie te stellen
  • Een filosoof durft twijfels te uiten en tegen bepaalde dogma’s in te denken
  • Een filosoof kan goed discussiëren
  • Een filosoof beheerst de logica

 

2. Een filosoof is een goede mediator

Doordat een filosoof geleerd heeft ideeën ter discussie te stellen, weet hij dat het geen schande is om een idee los te laten. Hierdoor kan hij makkelijker verschillende standpunten innemen en zit hij niet vast aan een oordeel.

 

Voorbeelden waarbij deze eigenschap van belang is:

Dit is waardevol voor projecten waarbij de belangen van de betrokkenen van elkaar verschillen. Iemand die zijn eigen ideeën los kan laten en zich kan inleven in de belangen van een andere betrokkene is belangrijk voor het slagen van een project.

 

Daarnaast is deze eigenschap belangrijk wanneer er bemiddeld moet worden in een geschil tussen twee partijen, of bij het voorzitten van een vergadering waar ook de eigen belangen in het spel zijn. Jezelf los kunnen koppelen van de situatie, of de eigen mening van het algemene belang kunnen scheiden, zijn eigenschappen die filosofen relatief goed beheersen. Deze eigenschappen komen goed van pas bij functies waar veel met mensen wordt gewerkt, bijvoorbeeld als coördinator van een groep of als moderator van een internetforum.

 

Beroepen waarbij deze eigenschap van belang is:

Mediator, moderator, groepscoördinator.

 

Andere relevante statements / formuleringen:

  • Een filosoof kan oordeelloos (objectief) blijven
  • Een filosoof kan verschillende standpunten verdedigen / innemen
  • Een filosoof durft een idee los te laten
  • Een filosoof is een goede teamspeler

 

3. Een filosoof heeft een uitzonderlijk gevoel voor taal

Naast dat filosofen getraind zijn in het herkennen van een goede of slechte argumentatie, worden ze ook getraind om een gevoel voor taal en de betekenis van zinnen en woorden te ontwikkelen.

 

Voorbeelden waarbij deze eigenschap van belang is:

In een discussie kunnen twee mensen behoorlijk langs elkaar heen praten, als ze beiden een net iets andere definitie gebruiken van een bepaald begrip. Een voorbeeld hiervan kwam ik tegen in een artikel op de website van Studium Generale Utrecht:

 

“Zwermgedrag bij vogels is niet emergent, betoogde dr. Victor Gijsbers in zijn lezing ‘Delen of gehelen’. De volgende spreker stelt echter het tegenovergestelde. (…) Volgens haar kunnen we zeker spreken van emergent gedrag. Spreken de twee elkaar tegen, of is er iets anders aan de hand?”[2]

 

Schrijver Rick Berends concludeert dat beiden een andere definitie van ‘emergentie’ hanteren, en dat ze daarom elkaar niet per se tegenspreken. Bij dit soort ‘vage termen’ komt het vaak voor dat verschillende mensen een net iets andere opvatting hebben. Maar ook alledaagse woorden kunnen makkelijk een ‘vage’ of zelfs ambigue betekenis hebben. Zo kwam ik dit voorbeeld tegen in een TEDx-filmpje:

 

“The power of the world’s biggest companies is no match for your power. Why? Because they need you. They need you, and you and you.”[3]

 

Het Engelse woord ‘you’ – dat zowel ‘jij’ als ‘jullie’ kan betekenen – wordt hier op twee verschillende manieren gebruikt. Als het gaat om macht, dan zijn alle consumenten bij elkaar inderdaad machtiger dan een groot bedrijf. Maar als individu kan je weinig beginnen; het zal het bedrijf relatief weinig uitmaken als één individu een ander product besluit te kopen. Eenzelfde verandering zien we in het volgende voorbeeld bij het woord ‘ons’, dat in eerste instantie over ‘alle mensen’ lijkt te gaan, maar uiteindelijk over Staatsbosbeheer zelf gaat.

 

“Het zit in onze natuur om te ontdekken, te beleven en te genieten. Om de natuur te beschermen en te herstellen. Om duurzame materialen, groene energie en biomassa te produceren. Het zit in onze natuur – Staatsbosbeheer.”[4]

 

Deze voorbeelden zijn vrij onschuldig, maar taalverwarring en vage termen kunnen natuurlijk ook misbruikt worden. Precies om deze reden pleit de Canadese schrijfster Shannon Rupp in een artikel voor meer filosofie in alle sectoren. Ze schrijft over termen waarvan we denken te weten wat ze betekenen, maar dat anderen juist dáár misbruik van kunnen maken.

 

“Of course, everyone only thinks she knows what a chair is. Or social justice, for that matter. Politicians, CEOs of questionable ethics, and all PR people count on exactly that. They will say something vague (…) and leave us to fill in the blanks with whatever pleases us. Voila: we hear whatever we want and they get away with whatever they want.”[5]

 

Zo hebben we bijvoorbeeld in het Westen een andere opvatting van wat ‘mensenrechten’ zijn dan in veel andere landen. Als een leider van een niet-Westers land beweert dat hij mensenrechten hoog in het vaandel heeft staan en wij denken dat hij hetzelfde als wij met ‘mensenrechten’ bedoelt, dan komt hij daar mooi mee weg.

 

Verschuivingen in de betekenis van woorden komen vaker voor dan je in eerste instantie zou denken. Als het gaat om contracten, journalistieke stukken, patenten, teksten voor presentaties of voorlichtingen et cetera, is het wel degelijk belangrijk dat woorden correct gekozen zijn en de betekenis helder is. In discussies is het belangrijk dat mensen niet langs elkaar heen praten. Een filosoof is erin getraind verschuivingen in de betekenis van woorden te herkennen en is daarom van grote waarde voor een werkgever.

 

Beroepen waarbij deze eigenschap van belang is:

Een goed gevoel voor taal is bij vele functies belangrijk. Bijvoorbeeld: (pers)voorlichter, journalist, (politiek) tekstschrijver, of bij het schrijven van patentaanvragen.

 

Andere relevante statements / formuleringen:

  • Een filosoof formuleert preciezer / zorgvuldiger
  • Een filosoof denkt actief na over de betekenis van woorden
  • Een filosoof kan drogredenen goed herkennen
  • Een filosoof kan rechtvaardiging geven voor standpunten
  • Een filosoof kan overtuigen

 

4. Een filosoof heeft gevoel voor de kern van de zaak

Filosofen zijn getraind om op meerdere niveaus te denken. Naast dat ze kunnen volgen wat er wordt gezegd, kunnen ze dit tevens in context plaatsen.

 

Voorbeelden waarbij deze eigenschap van belang is:

Tijdens discussies wordt er vaak van de stelling afgeweken. Dit kan natuurlijk gebeuren, maar een goede discussieleider houdt dit in de gaten en zorgt ervoor dat de discussie uiteindelijk weer wordt terug geleid naar de kern. Een filosoof heeft oog voor de kern van de discussie en kan een sub-discussie eenvoudig weer in context van de stelling plaatsen. Waar praten we eigenlijk precies over? Is wat er nu gezegd wordt wel relevant met betrekking tot de stelling?

 

Jaren geleden was ik bij een paneldiscussie over de kredietcrisis. Er waren veel vragen vanuit de zaal en de mensen die het woord kregen wilden graag laten blijken hoeveel ze van het onderwerp wisten. Hun vraag werd al snel een lang verhaal met veel moeilijke termen en miste uiteindelijk een duidelijke vraag. De discussieleider wist vervolgens het hele verhaal in een korte zin samen te vatten, zodat de rest van de zaal ook begreep welk punt er gemaakt werd. Het leiden van zo’n discussie zou een goede taak zijn voor een filosoof.

 

Het kunnen denken op meerdere niveaus is ook van belang bij het doorgronden en oplossen van complexe problemen. Filosofen hebben gevoel voor de kern van de zaak, maar kunnen er ook afstand van nemen. Soms kan het helpen om de zaak op een metaniveau te bestuderen. Zijn de methoden die je hanteert wel geschikt voor dit probleem? Is er eigenlijk wel een probleem, of creëren we het probleem zelf? Om Albert Einstein te citeren: “We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them.” Filosofen zijn gewend om op verschillende niveaus te denken, en zijn daarom van grote waarde bij het oplossen of omzeilen van problemen.

 

Beroepen waarbij deze eigenschap van belang is:

Manager, teamleider, discussieleider, consult, adviseur.

 

Andere relevante statements / formuleringen:

  • Een filosoof verliest de rode draad niet uit het oog en weet de kern te onderscheiden
  • Een filosoof kan complexe problemen doorgronden
  • Een filosoof is analytisch, is goed in conceptuele analyses
  • Een filosoof kan mening van feiten onderscheiden
  • Een filosoof is gewend ingewikkelde / lastige teksten te lezen

 

5. Een filosoof stelt de juiste vragen

 

Voorbeelden waarbij deze eigenschap van belang is:

Op 16 mei 2013 schreef Joris Luyendijk op nrc.nl een column over hoe het eraan toegaat in de financiële sector. In deze column laat hij de lezer kennismaken met de term ‘muppets’, een term die op de werkvloer kennelijk vaak wordt gebruikt. Luyendijk schrijft:

 

“op de werkvloer van Goldman Sachs werd openlijk gepraat over het belazeren van klanten, aangeduid als ‘muppets’. (…) Maar wie waren die muppets? Het antwoord kwam een dik half jaar later met Smiths boek – en de receptie ervan. In Waarom ik wegging bij Goldman Sachs legde Smith uit dat de muppets een aparte categorie klanten waren: Zij Die Niet Weten Welke Vragen Ze Moeten Stellen.”[6]

 

Vragen stellen zit filosofen in het bloed. Iedereen kan vragen stellen, maar het is een kunst om de juiste vraag te stellen. Omdat filosofen kritisch zijn, ideeën los durven te laten, een uitzonderlijk gevoel voor taal én voor de kern van de zaak hebben, zullen zij sneller dan niet-filosofen inzien wat ‘de juiste vraag’ is. Zeker in een wereld waarin crises, verraad, achterdocht, ondoorzichtigheid en andere duistere praktijken veelvuldig voorkomen, kan een filosoof met een goed gevoel voor het stellen van vragen uitkomst bieden.

 

Beroepen waarbij deze eigenschap van belang is:

Journalist, politicus, (transitie) adviseur, HR-manager en andere beroepen waarbij conflictsituaties centraal staan.

 

6. Filosofie veroudert niet [bonus]

De wereld verandert zo snel, dat je jezelf continu op de hoogte moet houden van de nieuwste ontwikkelingen binnen je vakgebied. Dit is anders bij filosofie. Filosofen leren helder te denken; een tijdloze eigenschap die altijd en overal toepasbaar is. Filosofie veroudert niet, in tegenstelling tot veel andere studies. Filosofen kunnen zich door deze tijdloze capaciteiten gemakkelijk aanpassen aan veranderende omstandigheden en zich nieuwe capaciteiten eigen maken.

 

Over de methode die bij dit project is gehandhaafd kun je hier meer lezen.

 

[1] https://decorrespondent.nl/1008/geef-leerlingen-les-in-nadenken/28418544-a1bf3950

[2] http://www.sg.uu.nl/nieuwsblog/2012/03/01/emergentie-vissen-vogels-en-apen

[3] https://www.youtube.com/watch?v=GAG-t-kXcqE

[4] http://www.youtube.com/watch?v=r0WOLRzaEoQ

[5] http://www.salon.com/2013/07/01/be_employable_study_philosophy_partner/

[6] http://www.nrc.nl/joris/2013/05/16/zij-die-niet-weten-welke-vragen-ze-moeten-stellen/

Tags: , , , , , ,

Over de auteur

Niek Verlaan (1985) werkt als beleidsmedewerker bij Volksgezondheid en als projectmanager bij Mobiliteit, Gemeente Utrecht. Hij is breed geïnteresseerd en houdt ervan om conceptueel denken te vertalen naar de praktijk. Hij rondde de bachelors Mediatechnologie en Liberal Arts & Sciences af en voltooide in de zomer van 2013 de master Wijsbegeerte.

1 Antwoord

Trackback  •  Comments RSS

Antwoord Plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Top